Ngành cà phê là ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Tuy nhiên, gần đây các doanh nghiệp cà phê khủng hoảng trầm trọng.
Cuộc họp giữa Hiệp hội chế biến, xuất khẩu cà phê (Vicofa) với các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê hàng đầu Việt Nam ngày 24.9 ở TP.HCM là sự kiện mới nhất liên quan tới ngành cà phê Việt Nam.
Tại cuộc họp này, cả Vicofa và các doanh nghiệp đều tỏ ra khá bi quan trước tình hình ngành cà phê Việt Nam. Đến nay, toàn ngành cà phê nợ xấu khoảng 8.000 tỉ đồng.
Hiện niên vụ cà phê mới bắt đầu thu hoạch nhưng giá cà phê trong nước đang ở mức thấp nhất kể từ 2 - 3 năm trở lại đây chỉ còn 36 triệu đồng/tấn, và có thể sẽ tiếp tục giảm sâu khi bước vào thu hoạch rộ. Nhiều khoản vay ngân hàng của DN xuất khẩu cà phê không thể trả được khi đến ngày đáo hạn vì kinh doanh thua lỗ… Do đó, ngành cà phê đang đứng trước tình hình nợ xấu đặc biệt nghiêm trọng với con số ước tính khoảng 8.000 tỉ đồng.
Riêng mức nợ xấu, nợ quá hạn của các DN cà phê vay tại các ngân hàng thương mại và Ngân hàng Phát triển Việt Nam đã vào khoảng 6.330 tỉ đồng. Ngay cả các DN lớn trong ngành như Tổng Công ty Cà phê, VinaCafe Buôn Ma Thuột, Tập đoàn Thái Hòa… cũng vướng phải tình cảnh này.
Ông Nguyễn Nam Hải, Tổng giám đốc Tổng công ty cà phê Việt Nam cho biết trung bình trước đây mỗi tháng Việt Nam xuất khẩu trên 100.000 tấn cà phê nhân nhưng hiện con số này giảm xuống còn 70.000 - 80.000 tấn.
Rất nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thuộc nhóm đầu tại Đắk Lắk cho biết từ nhiều tháng nay đã ngưng xuất khẩu do không có lợi nhuận.
Theo Vicofa, khó khăn của ngành cà phê một phần do ảnh hưởng của tình hình thị trường thế giới tồn kho lớn, giá giảm đặc biệt là giá cà phê Arabica khiến các nhà nhập khẩu chuyển qua sử dụng Arabica thay vì nhập cà phê Robusta từ Việt Nam như những năm trước.
Ngoài ra, một nguyên nhân quan trọng khác là tình trạng ngày càng xuất hiện nhiều doanh nghiệp xuất khẩu bán phá giá do lợi dụng kẽ hở “kiểm trước hoàn sau” của công văn 7527 để tìm cách trốn thuế giá trị gia tăng (VAT).
Ông Thái Như Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, cho biết theo Công văn 7527/2013 của Bộ Tài chính về việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với các DN có dấu hiệu rủi ro cao về thuế, cục thuế sẽ kiểm tra trước, hoàn thuế VAT sau thay vì hoàn thuế trước, kiểm tra sau như trước đây. DN xuất khẩu phải nộp thuế VAT 5% vào ngân sách khi mua nguyên liệu, sau khi hoàn thiện thủ tục cho cơ quan thuế mới được hoàn lại số tiền thuế này. Tuy nhiên, điều bất hợp lý là DN xuất khẩu phải chờ cơ quan thuế xác minh đến tận người bán đầu tiên mới được hoàn thuế.
“Trên thực tế, DN xuất khẩu mua của DN cung ứng A nhưng DN A lại mua
của DN B, DN B mua lại của DN C rồi một chuỗi kéo dài đến D, E… cuối
cùng là DN Z. Như vậy một bộ hồ sơ hoàn thuế liên quan đến gần mấy chục
khách hàng. DN xuất khẩu phải tự đi xác minh từ đối tác bán hàng đầu
tiên. Chỉ cần có một khách hàng gặp vấn đề về hóa đơn, thuế thì mấy chục
khách hàng còn lại phải chờ đợi vì ngành nông sản phải thu mua nguyên
liệu từ nhiều vùng, qua nhiều khâu trung gian. Nếu không xác minh ra DN Z
hoặc DN Z phá sản là DN xuất khẩu mất luôn tiền thuế VAT. Đang xuất
hiện rất nhiều DN trung gian “ma”, thành lập được vài tháng rồi trốn
thuế khiến DN xuất khẩu rơi vào cảnh quýt làm cam chịu, không được hoàn
thuế” - ông Hiệp nói.
Theo ông Đỗ Hà Nam, Phó Chủ tịch VICOFA, hiện có nhiều DN đáng lẽ được hoàn số tiền thuế VAT tới 10-30 tỉ đồng/DN hay ít nhất cũng phải vài tỉ đồng.
“Nhiều doanh nghiệp (DN) cà phê “ma” ra đời mua cao bán thấp để “ăn” tiền thuế giá trị gia tăng (VAT) rồi bỏ trốn làm náo loạn thị trường trong nước khiến hầu hết công ty cà phê đứng trước nguy cơ không được hoàn thuế VAT.
Khó khăn dồn dập khiến nhiều DN cà phê ngưng xuất khẩu một thời gian dài. Từ đó dẫn đến nguy cơ cà phê Việt Nam mất dần thị trường thế giới vào tay cà phê Brazil khi nước này tăng xuất khẩu thêm 400.000 tấn cà phê, Indonesia tăng thêm 100.000 tấn. Trong khi xuất khẩu cà phê của Việt Nam tám tháng đầu năm đã giảm hơn 20% về sản lượng lẫn giá trị.
Năm 2012, cả nước xuất khẩu 1,4 triệu tấn cà phê nhân với giá trị mang về là 2 tỉ USD (1.428 USD/ tấn nhân). Trong khi đó, sản lượng của Vinacafé Biên Hòa khoảng 17.000 tấn nhưng doanh thu đạt được khoảng 65 triệu USD. Với vài phép tính, mỗi tấn càphê nhân tham gia vào gói càphê hoà tan có giá khoảng 3.000 USD, gấp đôi so xuất khẩu thô.
Năm 2013, cà phê rớt giá thảm hại. Huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị là nơi có diện tích trồng và sản lượng cà phê chè (arabica) lớn nhất miền Trung đang rơi vào tình trạng thê thảm. Thu mua cà phê
Tại cuộc họp này, cả Vicofa và các doanh nghiệp đều tỏ ra khá bi quan trước tình hình ngành cà phê Việt Nam. Đến nay, toàn ngành cà phê nợ xấu khoảng 8.000 tỉ đồng.
Hiện niên vụ cà phê mới bắt đầu thu hoạch nhưng giá cà phê trong nước đang ở mức thấp nhất kể từ 2 - 3 năm trở lại đây chỉ còn 36 triệu đồng/tấn, và có thể sẽ tiếp tục giảm sâu khi bước vào thu hoạch rộ. Nhiều khoản vay ngân hàng của DN xuất khẩu cà phê không thể trả được khi đến ngày đáo hạn vì kinh doanh thua lỗ… Do đó, ngành cà phê đang đứng trước tình hình nợ xấu đặc biệt nghiêm trọng với con số ước tính khoảng 8.000 tỉ đồng.
Riêng mức nợ xấu, nợ quá hạn của các DN cà phê vay tại các ngân hàng thương mại và Ngân hàng Phát triển Việt Nam đã vào khoảng 6.330 tỉ đồng. Ngay cả các DN lớn trong ngành như Tổng Công ty Cà phê, VinaCafe Buôn Ma Thuột, Tập đoàn Thái Hòa… cũng vướng phải tình cảnh này.
Ông Nguyễn Nam Hải, Tổng giám đốc Tổng công ty cà phê Việt Nam cho biết trung bình trước đây mỗi tháng Việt Nam xuất khẩu trên 100.000 tấn cà phê nhân nhưng hiện con số này giảm xuống còn 70.000 - 80.000 tấn.
Rất nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thuộc nhóm đầu tại Đắk Lắk cho biết từ nhiều tháng nay đã ngưng xuất khẩu do không có lợi nhuận.
Theo Vicofa, khó khăn của ngành cà phê một phần do ảnh hưởng của tình hình thị trường thế giới tồn kho lớn, giá giảm đặc biệt là giá cà phê Arabica khiến các nhà nhập khẩu chuyển qua sử dụng Arabica thay vì nhập cà phê Robusta từ Việt Nam như những năm trước.
Ngoài ra, một nguyên nhân quan trọng khác là tình trạng ngày càng xuất hiện nhiều doanh nghiệp xuất khẩu bán phá giá do lợi dụng kẽ hở “kiểm trước hoàn sau” của công văn 7527 để tìm cách trốn thuế giá trị gia tăng (VAT).
Ông Thái Như Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, cho biết theo Công văn 7527/2013 của Bộ Tài chính về việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với các DN có dấu hiệu rủi ro cao về thuế, cục thuế sẽ kiểm tra trước, hoàn thuế VAT sau thay vì hoàn thuế trước, kiểm tra sau như trước đây. DN xuất khẩu phải nộp thuế VAT 5% vào ngân sách khi mua nguyên liệu, sau khi hoàn thiện thủ tục cho cơ quan thuế mới được hoàn lại số tiền thuế này. Tuy nhiên, điều bất hợp lý là DN xuất khẩu phải chờ cơ quan thuế xác minh đến tận người bán đầu tiên mới được hoàn thuế.
Theo ông Đỗ Hà Nam, Phó Chủ tịch VICOFA, hiện có nhiều DN đáng lẽ được hoàn số tiền thuế VAT tới 10-30 tỉ đồng/DN hay ít nhất cũng phải vài tỉ đồng.
“Nhiều doanh nghiệp (DN) cà phê “ma” ra đời mua cao bán thấp để “ăn” tiền thuế giá trị gia tăng (VAT) rồi bỏ trốn làm náo loạn thị trường trong nước khiến hầu hết công ty cà phê đứng trước nguy cơ không được hoàn thuế VAT.
Khó khăn dồn dập khiến nhiều DN cà phê ngưng xuất khẩu một thời gian dài. Từ đó dẫn đến nguy cơ cà phê Việt Nam mất dần thị trường thế giới vào tay cà phê Brazil khi nước này tăng xuất khẩu thêm 400.000 tấn cà phê, Indonesia tăng thêm 100.000 tấn. Trong khi xuất khẩu cà phê của Việt Nam tám tháng đầu năm đã giảm hơn 20% về sản lượng lẫn giá trị.
Năm 2012, cả nước xuất khẩu 1,4 triệu tấn cà phê nhân với giá trị mang về là 2 tỉ USD (1.428 USD/ tấn nhân). Trong khi đó, sản lượng của Vinacafé Biên Hòa khoảng 17.000 tấn nhưng doanh thu đạt được khoảng 65 triệu USD. Với vài phép tính, mỗi tấn càphê nhân tham gia vào gói càphê hoà tan có giá khoảng 3.000 USD, gấp đôi so xuất khẩu thô.
Năm 2013, cà phê rớt giá thảm hại. Huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị là nơi có diện tích trồng và sản lượng cà phê chè (arabica) lớn nhất miền Trung đang rơi vào tình trạng thê thảm. Thu mua cà phê
Trong một khảo sát hồi đầu năm nay, công ty nghiên cứu thị trường Mintel cho rằng, Việt Nam là quốc gia dẫn đầu thế giới về tiêu thụ càphê bột. Đây cũng chính là điều kiện để các cơ sở tư nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ nhảy vào khai thác với chiêu thức chính là đạp giá, dẫn đến chất lượng kém, không an toàn cho người sử dụng. Ai cũng thấy phân khúc này hỗn độn nhưng chưa có cách kiểm soát hữu hiệu.
Theo đánh giá của tập đoàn Euromonitor hồi cuối năm ngoái, doanh số của nhóm hàng càphê hoà tan tại Việt Nam khoảng 6.000 tỉ đồng và sẽ tăng đều đặn ít nhất 20% trong vòng ba bốn năm tới. Dù doanh số của nhóm hàng càphê hòa tan chưa thoả mãn các nhà sản xuất nhưng vì mối lợi, các hãng sản xuất càphê hoà tan trong và ngoài nước đã dùng nhiều chiêu thức để thuyết phục người tiêu dùng, kể cả người dân Tây Nguyên. Ở bất kỳ siêu thị, cửa hàng, thậm chí các tiệm tạp hoá trong các con hẻm nhỏ... cũng bắt gặp các nhãn hiệu càphê hoà tan của các hãng đứng kế vai nhau.
Cuộc chiến dành thị phần càphê hòa tan trong vòng gần một thập kỷ qua sôi động với các tên tuổi quen thuộc Vinacafe Biên Hoà, Nestlé và Trung Nguyên. Ước tính, ba đại gia này chiếm khoảng 90% thị phần càphê hoà tan tại Việt Nam, được chia đều với độ chênh 1 - 2% tuỳ theo thời điểm.
Cuộc chiến dành thị phần càphê hòa tan trong vòng gần một thập kỷ qua sôi động với các tên tuổi quen thuộc Vinacafe Biên Hoà, Nestlé và Trung Nguyên. Ước tính, ba đại gia này chiếm khoảng 90% thị phần càphê hoà tan tại Việt Nam, được chia đều với độ chênh 1 - 2% tuỳ theo thời điểm.
Một chuyên gia tiếp thị cho rằng, thị trường sẽ bình lặng cho cả hai đại gia đến trước là Vinacafé Biên Hoà và Nestlé, nếu như không có sự kiện Trung Nguyên nhận chuyển nhượng nhà máy càphê Sài Gòn từ Vinamilk (tháng 9.2010), đặc biệt là sự xuất hiện của "gã khổng lồ" Masan mua lại 16,37% cổ phần Vinacafé Biên Hoà hồi tháng 11.2011, để trở thành cổ đông nắm quyền chi phối thương hiệu vốn đã từng nắm 80% thị phần càphê hoà tan.
5 yếu tố ảnh hưởng đến việc mua cà phê hòa tan của người tiêu dùng, gồm: giá cả, dịch vụ khách hàng, phân phối, quảng cáo sản phẩm và chất lượng sản phẩm. Trong đó, chất lượng sản phẩm được đánh giá cao nhất so với các yếu tố còn lại.
Cuộc chiến giành vị thứ trong nhóm hàng càphê hoà tan ngày càng gay gắt. Các hãng sản xuất lớn đã tung ra thị trường nhiều loại càphê hoà tan đáp ứng "gu" của người dùng vốn quen với cách pha truyền thống. Nắm bắt tâm lý người dùng càphê hoà tan đã quen với loại càphê 3 trong 1 (càphê - đường - sữa), Nestlé rồi Trung Nguyên đã có loại càphê 2 trong 1 (càphê và đường). Vinacafé Biên Hoà, khởi nguồn chiến dịch phản công lại càphê bẩn hồi năm ngoái, đã giới thiệu với người dùng những gói càphê "càphê làm từ càphê"...
Không thể không nhắc đến CEO Đặng Lê Nguyên Vũ khi lựa chọn kiểu tiếp thị "đánh đu" vào những thương hiệu lớn hơn để tạo dấu ấn cho sản phẩm G7. Khi Nestle chuyển sang sản xuất loại càphê hoà tan 2 trong 1 với hương vị "100% càphê Việt" đi cùng cam kết: "ngon hơn, vị càphê mạnh hơn" thì ngay sau đó, Trung Nguyên đã "phản công" lại bằng thông điệp: "vị càphê cực mạnh". Khi Nestle sửa đổi khẩu hiệu: "bạn đã đủ mạnh để thử", thì Trung Nguyên thêm cho khẩu hiệu của mình: "mạnh chưa đủ, phải đúng gu"...
Tuy chưa nổi đình đám, nhưng thị trường càphê hoà tan Việt Nam cũng ghi nhận có những tên tuổi mới hơn như Highlands, Thu Hà, Mê Trang...
Không thể không nhắc đến CEO Đặng Lê Nguyên Vũ khi lựa chọn kiểu tiếp thị "đánh đu" vào những thương hiệu lớn hơn để tạo dấu ấn cho sản phẩm G7. Khi Nestle chuyển sang sản xuất loại càphê hoà tan 2 trong 1 với hương vị "100% càphê Việt" đi cùng cam kết: "ngon hơn, vị càphê mạnh hơn" thì ngay sau đó, Trung Nguyên đã "phản công" lại bằng thông điệp: "vị càphê cực mạnh". Khi Nestle sửa đổi khẩu hiệu: "bạn đã đủ mạnh để thử", thì Trung Nguyên thêm cho khẩu hiệu của mình: "mạnh chưa đủ, phải đúng gu"...
Tuy chưa nổi đình đám, nhưng thị trường càphê hoà tan Việt Nam cũng ghi nhận có những tên tuổi mới hơn như Highlands, Thu Hà, Mê Trang...
Không có thống kê lượng càphê bột (càphê rang xay) tiêu thụ trong nước, nhưng không quá khó để nhận diện những thương hiệu có "thị phần" như Trung Nguyên (Đăk Lăk), Highlands (TP.HCM), Thu Hà (Gia Lai), Mêhicô (Đăk Lăk), Da Vàng (Kontum), Huy Tùng (Phú Yên), Mê Trang (Khánh Hoà)...
Việc các thương hiệu trong và ngoài nước có yếu tố liên quan đến càphê như: Highlands, The Coffee Bean & Tea Leaf, Gloria Jean's Coffees, Passio, các quán càphê theo mô hình "coffee to go" và rùm beng nhất là Starbucks xuất hiện tại thị trường Việt Nam, theo nhiều chuyên gia chỉ có giá trị khai thác thương hiệu kinh doanh thức uống hơn là nâng cao tỷ lệ tiêu thụ nội địa của hạt càphê Việt. Và dù họ nổi tiếng đến đâu, cũng khó lấn át những doanh nghiệp nhỏ năng động, càphê vườn, càphê cóc, sóng sau đùa sóng trước, vốn đáp ứng nhu cầu, gu thưởng thức rất đa dạng của người dân... Cụ thể, chuyện mua hoặc uống càphê bằng hình thức rang xay tại các quán không phải là chuyện mới nhưng để thành mô hình phổ biến chỉ mới xuất hiện gần đây, trong năm 2013 khi các phương tiện truyền thông cảnh báo càphê bẩn.
Ngày 24/9/2013, Hiệp hội Cà phê và Ca cao Việt Nam (Vicofa) sẽ có cuộc họp "khẩn" tại TP.HCM, với chủ đề: "Làm thế nào đẩy mạnh xuất khẩu cà phê niên vụ mới".
Tại đây, các doanh nghiệp (DN) và chuyên gia trong ngành cà phê sẽ cùng nhau phân tích những khó khăn của DN ngành cà phê: nợ xấu, tình trạng thua lỗ phá sản, môi trường cạnh tranh không lành mạnh... để làm sao khi bước vào niên vụ mới (dự kiến từ đầu tháng 10/2013) mọi thứ được suôn sẻ hơn.
DN trong ngành cà phê có nhiều điểm yếu nội tại liên quan đến chất lượng sản phẩm, trình độ kinh doanh thấp, thiếu chủ động đối phó với biến động của thị trường, đặc biệt là phải phụ thuộc quá nhiều vào vốn ngân hàng.
Tại đây, các doanh nghiệp (DN) và chuyên gia trong ngành cà phê sẽ cùng nhau phân tích những khó khăn của DN ngành cà phê: nợ xấu, tình trạng thua lỗ phá sản, môi trường cạnh tranh không lành mạnh... để làm sao khi bước vào niên vụ mới (dự kiến từ đầu tháng 10/2013) mọi thứ được suôn sẻ hơn.
DN trong ngành cà phê có nhiều điểm yếu nội tại liên quan đến chất lượng sản phẩm, trình độ kinh doanh thấp, thiếu chủ động đối phó với biến động của thị trường, đặc biệt là phải phụ thuộc quá nhiều vào vốn ngân hàng.
- Về nợ xấu, cách đây 1 tháng, lần đầu tiên, Vicofa đã yêu cầu các DN hội viên báo cáo gấp về tình hình nợ xấu và đề xuất hướng giải quyết. Tuy nhiên, đến nay mọi thứ vẫn chỉ dừng lại ở mức "đề nghị", chứ chưa có chuyển biến gì tích cực.
Mặc dù vậy, ngành cà phê ít được quan tâm, hỗ trợ.
Cần phải nhắc lại là, sau phiên họp Chính phủ thường kỳ 6 tháng đầu năm 2013, Chính phủ đã ra Nghị quyết 83/NQ-CP đồng ý giãn các khoản vay tín dụng xuất khẩu đối với DN ngành cà phê lên tối đa 12 - 36 tháng. Nhưng ông Vinh cho rằng, việc giãn nợ này mới chỉ giải quyết được phần rất nhỏ (khoảng 9%) nợ xấu tại BIDV, còn lại hơn 90% chủ yếu vay tại các ngân hàng thương mại cổ phần.
"Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần xử lý bằng cách phân nhóm năng lực trả nợ đối với DN. Chẳng hạn, những DN có đầu tư vào vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến, có khả năng sản xuất, kinh doanh và trả nợ thì cần giãn nợ trong thời gian dài", ông Vinh đề nghị và cho biết, ngoài chuyện giãn nợ, khoanh nợ, Vicofa còn kiến nghị Ngân hàng Nhà nước có cơ chế cho vay mới.
Tuy nhiên, kiến nghị trên không dễ được chấp thuận, bởi hầu hết ngân hàng không muốn cho các đối tượng này vay. Đại diện ngân hàng thương mại cổ phần tại TP.HCM cho hay, ngành cà phê không nằm trong danh sách ưu tiên của ngân hàng này, vì theo họ, việc kinh doanh cà phê hiện tại khá bấp bênh và DN hay sử dụng tiền vào mục đích khác.
Từ chối bình luận về tình hình nợ xấu, nhưng ông Nguyễn Nam Hải, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Giám định cà phê và hàng hòa xuất khẩu (Cafecontrol) cho hay, ngoài nợ xấu, các DN cà phê đang phải đối mặt với tình trạng thua lỗ, phá sản hàng loạt, nhưng chưa có giải pháp gì tích cực để ngăn chặn tình trạng này.
Trong khi đó, tình trạng DN cà phê trốn thuế giá trị gia tăng (VAT) vẫn diễn ra khá phổ biến. Mặt khác, cơ chế hoàn thuế cho DN chậm được triển khai tại các địa phương và nhiều vấn đề khác liên quan đến thuế, dẫn tới thị trường cà phê đang vận hành không đúng cơ chế thị trường. Chẳng hạn, DN trốn thuế sẵn sàng trả giá cao hơn 1.000 đồng/kg cà phê nhân để cạnh tranh với DN nộp thuế. Điều này gây khó khăn rất lớn cho các nhà xuất khẩu cà phê trong việc cân đối hiệu quả kinh doanh.
Trước vòng luẩn quẩn trong việc tháo gỡ khó khăn nêu trên, báo chí nước ngoài cho rằng, ngành cà phê Việt Nam đang bị khủng hoảng trầm trọng. Tuy nhiên, theo ông Vinh, khó khăn, nợ nần đâu chỉ có ngành cà phê, nhưng vấn đề là, các doanh nghiệp thủy sản, điều, gạo lại được ưu tiên rất nhiều.
Ông Vinh cho hay, Vicofa đang đề xuất Chính phủ có chính sách về thu mua tạm trữ cà phê giống như gạo và thành lập quỹ phát triển ngành hàng cà phê Việt Nam thay cho Quỹ Bảo hiểm xuất khẩu đã hết thời. "Cần phải tái canh, nâng cao chất lượng sản xuất, xây dựng thương hiệu. Trong trường hợp có thu mua tạm trữ, thì quỹ cũng là một phần nguồn để hỗ trợ sản xuất", ông Vinh nói.
Được biết, Chính phủ đã giao Bộ Tài chính, Bộ Công thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn làm đề án này, nhưng hiện nay vẫn chưa thấy động tĩnh gì.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét