Theo Hiệp hội bán lẻ hiện nay cả nước ta có trên 9.000 chợ truyền thống khắp cả nước và hiện hệ thống này đang giữ vai trò phân phối đến 80% lưu lượng hàng hóa đưa đến tay người tiêu dùng, góp phần giải quyết số lượng lao động lớn cho toàn xã hội. Phân khúc thị trường này quá lớn, quá nhiều tiềm năng nhưng dường như vẫn là mảnh đất để hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc, Thái Lan… tung hoành.
Tuy tại các thành phố lớn, các chợ truyền thống đang lâm vào tình cảnh ngày càng mất dần đi sức hút trước các kênh phân phối hiện đại khác, nhưng chợ truyền thống vẫn không thể thiếu. Đơn giản, các kênh phân phối khác không thể bán con gà đang sống, lít nước mắm đong từ thùng ra, cân lòng lợn, xách bò... Đó là chưa nói tới giá cả, mức độ tiện dụng khác. Còn tại thị trường ngoại thành và nông thôn Chợ truyền thống vẫn có thế mạnh tuyệt đối.
Có một thực tế được coi là vấn đề lớn nhất hiện nay là trong khi có đến 90 – 95% hàng hóa trong các siêu thị là hàng Việt nhưng theo một kết quả khảo sát thì ở chợ truyền thống và các cửa hàng tạp hóa (chiếm hơn 80% lượng hàng hóa của cả nước) lại chỉ chiếm khoảng 10% – 50% hàng Việt, tùy mặt hàng.
Một khảo sát tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội) – một cái chợ theo đúng nghĩa truyền thống nằm giữa lòng Thủ đô, cho thấy: 90% vải, hàng may mặc; 70% đồ gia dụng nông sản và 10% thực phẩm là hàng có xuất xứ từ Trung Quốc. Bà Vũ Kim Hạnh – Chủ tịch Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao cũng nhận định, 90% hàng hóa tại chợ Đồng Xuân là hàng Trung Quốc. Vì sao lại có một thực tế nực cười như thế? Có một số nguyên nhân được nếu ra như sau:
- Thẩm mỹ mua hàng của người Việt vẫn xem trọng mẫu mã, giá rẻ nên hàng Trung Quốc luôn là ưu tiên hàng đầu của những người có thu nhập thấp. Sự đa dạng, phong phú của hàng Việt thua xa hàng Trung Quốc.
- Nhà sản xuất vẫn chưa coi trọng việc đưa hàng vào chợ truyền thống. Chưa gắn kết giữa khâu sản xuất, khâu phân phối và tiêu dùng. Hệ thống phân phối chưa thực sự thông suốt.
- Tiểu thương ở chợ truyền thống có nhu cầu hàng hóa nhỏ, manh mún về chủng loại, lại thường có yêu cầu phải trả hàng về đầu mối nếu hàng ế, dẫn đến tình trạng nhà phân phối không háo hức đưa hàng về chợ truyền thống.
- Chưa tận dụng được mạng lưới những người buôn bán sỉ, các cửa hàng nhỏ lẻ ở các chợ truyền thống.
Mới đây, Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ DN (BSA) đã quyết định dành trọn 3 tháng để tổ chức hàng loạt hoạt động khơi mạnh dòng chảy hàng Việt vào các chợ truyền thống cùng hệ thống siêu thị.
Theo đó, riêng mảng chợ truyền thống, Hội DN hàng Việt Nam chất lượng cao (thuộc BSA) sẽ tổ chức các chương trình “Hàng Việt mùa tết vào chợ” tại các chợ truyền thống TPHCM từ ngày 22-11-2013 đến ngày 17-1-2014.
Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, người tiêu dùng bắt đầu chuyển từ việc mua sắm tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi sang chợ và cửa hàng tạp hóa, việc đẩy mạnh đưa hàng vào chợ truyền thống, đặc biệt trong dịp tết này, là hết sức quan trọng với các DN.
Cũng phải nhấn mạnh rằng, sau những chương trình chung ấy, mỗi DN cần có những chiến dịch riêng của mình. Nếu DN không tự chủ động mà chỉ dựa vào những chương trình của BSA cũng như cưỡi ngựa xem hoa mà thôi.
Nhằm hỗ trợ thêm cho các DN, kích hoạt thương hiệu hàng tết Việt tại các chợ trong dịp này, BSA sẽ tổ chức những cuộc giao lưu giữa các tiểu thương với các chuyên gia bán hàng và đại sứ hàng Việt để cập nhật những thông tin hàng hóa và chuyển biến trong thị hiếu người tiêu dùng.
Đặc biệt, bước sang năm 2014 cũng có nghĩa là chỉ còn hơn 1 năm nữa cánh cửa thị trường sẽ chính thức mở với các hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam tham gia. Nếu DN không nhanh chiếm thị phần thì sẽ còn mất nhiều hơn nữa.
Chợ tại Tp.HCM
Cũng như nhiều địa phương trong cả nước, tại TP HCM chợ truyền thống ngày càng bị thu hẹp không chỉ về số lượng mà còn cả chất lượng. Số lượng hàng sạp trong các chợ đều thu hẹp lại do sức mua của người dân ngày một đi xuống. Tình trạng tiểu thương “treo cân, bỏ chợ” đã trở nên quen thuộc ở các chợ TP HCM thời gian qua bởi sự ế ẩm triền miên. Tiêu biểu như chợ Bà Chiểu (Q. Bình Thạnh), số lượng tiểu thương bỏ chợ trong vòng hai năm trở lại đây lên đến 30%.
Đây cũng là tình trạng của hầu hết các chợ truyền thống trên địa bàn các quận, huyện ở TP HCM. Theo các tiểu thương ngoài nhuyên nhân chính là do tình hình kinh tế khó khăn, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu thì sự bùng nổ của hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, các cửa hàng tiện ích, đặc biệt là sự xuất hiện dày đặc của chợ tự phát đã làm cho hoạt động mua bán hàng hóa của chợ truyền thống giảm sút. Bên cạnh đó, một thực tế đáng lo ngại nữa đó chính là sự xuống cấp của các chợ truyền thống, đặc biệt là những chợ được xây dựng từ trước 1975. Tình trạng cơ sở hạ tầng của các chợ xuống cấp không những gây mất an toàn vệ sinh cho việc buôn bán các loại hàng hóa mà còn khiến người dân gặp bất tiện khi mua sắm trong chợ.
Trước những vấn đề tồn tại trên, Sở Công Thương TP HCM đã thông qua đề án phát triển hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ trên địa bàn thành phố từ nay đến năm 2015, tầm nhìn đên năm 2020. Theo đó, đến năm 2015, thành phố giảm dần số lượng chợ tại khu vực trung tâm; các chợ bán buôn được đầu tư hiện đại, đồng bộ, đảm bảo yêu cầu văn minh thương mại, đáp ứng nhu cầu mua sắm, giao dịch hàng hóa và cung ứng các loại hình dịch vụ hỗ trợ. Đến năm 2015 sẽ tiếp tục tiến hành sữa chữa, nâng cấp 31 chợ truyền thống. Đồng thời tập trung tổ chức, sắp xếp lại hoạt động kinh doanh đối với các chợ còn lại cho phù hợp với công năng, thiết kế của chợ. Đối với các chợ không phù hợp với quy hoạch sẽ tiếp tục thực hiện giải tỏa và di dời ra khỏi trung tâm thành phố.
Hiện tại thành phố đang khuyến khích cải tạo, nâng cấp chợ thông qua xã hội hóa, bước đầu đã triển khai khá tốt tại một số chợ ở vùng ven, đồng thời tổ chức các khóa huấn luyện, đào tạo miễn phí cho tiểu thương về kỹ năng bán hàng, văn hóa ứng xử trong bán hàng, nhằm từng bước nâng cao chất lượng phục vụ của tiểu thương tại các chợ. Với những nỗ lực trên chúng tôi tin chắc rằng chợ truyền thống sẽ lấy lại được niềm tin của người tiêu dùng.
Ngay tại TP HCM trong đề án phát triển hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ trên của mình, thành phố này cũng xác định chú trọng tăng tỷ trọng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đối với hệ thống phân phối hiện đại trong tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ trên địa bàn lên mức 35% - 40% vào năm 2015 và 60% vào năm 2020.
Ngay tại TP HCM trong đề án phát triển hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ trên của mình, thành phố này cũng xác định chú trọng tăng tỷ trọng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đối với hệ thống phân phối hiện đại trong tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ trên địa bàn lên mức 35% - 40% vào năm 2015 và 60% vào năm 2020.
Chợ truyền thống tại HN
Hiện nay, sức mua ở nhiều chợ truyền thống giảm sút mạnh do không cạnh tranh được với sự phát triển của các kênh mua sắm hiện đại như: siêu thị, cửa hàng tiện ích… Nhiều chợ sức mua giảm sút đến 50%, không ít tiểu thương đã phải đóng sạp, ngừng hoạt động. Dự kiến đến 2015, Hà Nội sẽ đầu tư xây dựng, cải tạo và chuyển đổi mô hình 78 chợ truyền thống hiện hành.
Với ưu điểm hàng hóa đảm bảo chất lượng, phong phú được bày bán bắt mắt, hạ tầng cơ sở khang trang, hệ thống các siêu thị đã lôi kéo được một lượng lớn khách hàng từ các chợ truyền thống. Ngoại trừ những “chợ điểm” thì thử hỏi ở thành phố này có mấy chợ được nâng cấp và xây mới. Nhiều chợ 20 – 30 năm vẫn xụp xệ như cũ. Có thể nói, chợ truyền thống hiện nay vẫn chưa khang trang, ý thức giữ gìn vệ sinh kém nếu như không muốn nói là dơ bẩn, chất lượng thực phẩm chưa được đảm bảo… Đây là những điểm yếu của chợ truyền thống dẫn đến các chợ ngày càng mất khách.
Tuy nhiên, bên cạnh những khó khăn và thách thức trên thì chợ truyền thống vẫn có ưu thế là một nét văn hóa, là thói quen mua bán lâu đời của người dân nước ta. Một lượng lớn người tiêu dùng có thu nhập trung bình, thấp vẫn trung thành với các chợ truyền thống.
Do đó, để kéo sức mua cho các chợ truyền thống, chính quyền địa phương cần quan tâm hỗ trợ để tân trang lại các chợ đã xuống cấp, tạo nơi mua bán khang trang cho người dân. Đồng thời, các tiểu thương cũng phải quan tâm tân trang lại quầy, sạp của mình, hạn chế buôn bán theo kiểu “nói thách”, bán hàng không đảm bảo chất lượng. Vì kinh doanh sản phẩm kém chất lượng dù cơ quan chức năng kiểm tra, kiểm soát không bao quát hết nhưng khi người tiêu dùng sử dụng và phát hiện được sản phẩm kém chất lượng họ sẽ tẩy chay. Do vậy, các tiểu thương cần đảm bảo lợi ích cho người tiêu dùng khi sử dụng sản phẩm của mình vì bảo vệ người tiêu dùng chính là bảo vệ uy tín kinh doanh của chính tiểu thương và là biện pháp hữu hiệu để “giữ chân” khách hàng.
Theo báo cáo của Sở Công Thương Hà Nội, hiện tại Hà Nội có 96 doanh nghiệp tham gia quản lý, kinh doanh, khai thác các chợ trên địa bàn. Trong đó từ năm 2008 đến 2012, Thành phố đã tiến hành xây mới được 30 chợ, cải tạo nâng cấp 44 chợ với tổng số vốn đầu tư gần 2.376 tỷ đồng.
Theo phản ánh của người dân Thủ đô, hiện trên địa bàn Hà Nội có khá nhiều khu chợ truyền thống đã được Thành phố cho chuyển đổi mô hình thành trung tâm thương mại kết hợp chợ. Tuy nhiên, do sự bất hợp lý trong bố trí không gian và các ngành hàng cũng như giá thuê mặt bằng nên hầu hết các khu chợ kiểu mới này đều vắng cả khách thuê lẫn khách mua hàng.
Theo lãnh đạo Sở Công Thương, việc chuyển đổi chợ là phù hợp với xu thế, nhưng vẫn phải giữ những sinh hoạt văn hóa đặc trưng riêng của chợ truyền thống. Do đó, Sở yêu cầu chủ đầu tư cần phải tôn trọng những gì đã được coi là truyền thống và quen thuộc với cuộc sống của người dân, tránh mắc lại sai lầm khi chuyển đổi mô hình ở những chợ lớn của Hà Nội như Hàng Da, Cửa Nam…
Chợ Hàng Da - một trong số các chợ truyền thống tại Hà Nội lâm vào ế ẩm sau khi chuyển đổi mô hình hoạt động.
Như Trung tâm thương mại Chợ Hàng Da có vị trí đẹp, mặt tiền thoáng, được đầu tư xây dựng quy mô nhưng lại làm mất hẳn mô hình chợ truyền thống. Chính vì vậy, dù được xây dựng tới 7 tầng nhưng hầu hết tất cả các tầng đều hiu hắt, không có người đi “chợ”. Ngay cả ở tầng một, có đến 80% quầy hàng bán rượu tây, được coi là “đặc sản” của Chợ Hàng Da cũ, đều đóng cửa.
Trung tâm thương mại chợ Hàng Da ở ngoài tấp nập, ở trong heo hút
Tình trạng này cũng phổ biến với các trung tâm thương mại – chợ khác trên địa bàn. Với Trung tâm thương mại Cửa Nam, dù có các gian hàng bán cá, thịt, rau… nhưng lại bố trí ở dưới tầng hầm nên đã không được khách hàng quan tâm, chú ý. Hầu hết khách hàng khi được hỏi đều phản ánh rằng rất ngại vào chợ mới, vừa bất tiện, vừa đơn điệu về hàng hóa, giá cả lại đắt hơn bên ngoài.
Lý giải về việc các trung tâm thương mại – chợ ế ẩm, vắng khách đến, ít tiểu thương thuê, ông Nguyễn Văn Đồng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội cho hay, lý do chính nằm ở thói quen tiêu dùng của người dân tiện đâu mua đó, không muốn vào chợ phải gửi xe, vừa mất tiền vừa mất thời gian và giá lại đắt hơn. Trong khi đó chợ cóc, chợ tạm đang mọc tràn lan trên đường, trong mọi ngõ ngách, rất tiện lợi, giá cả lại linh hoạt.
Chính vì “công tác quản lý nhà nước của chính quyền địa phương chưa sát sao, không coi trọng, giải quyết đứt điểm các tụ điểm nhỏ lẻ dẫn đến tại các tuyến phố xung quanh chợ, phát sinh nhiều chợ cóc, hàng rong kinh doanh mua bán ngay trên vỉa hè, lòng đường gây mất hiệu quả hoạt động các chợ chính”, ông Đồng nói.
.
Bà Kim Hạnh: Hàng Việt ở chợ truyền thống đã ít, lại đơn điệu về mẫu mã nên chưa thể hấp dẫn người tiêu dùng. (Ảnh: Mạnh Thắng).
Cửa hàng tiện lợi đe dọa chợ truyền thống
Nói thách, nguồn gốc sản phẩm không có xuất xứ rõ ràng, phong cách phục vụ chưa chuyên nghiệp là những trở ngại lớn nhất của chợ truyền thống trong cuộc cạnh tranh với các cửa hàng tiện lợi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét